Showing posts with label our shaikh. Show all posts
Showing posts with label our shaikh. Show all posts

Tuesday, 10 September 2013

Our Shaikh Hazrat Khwaja Muhammad Karamullah Naqshbandi Qadri

Our Shaikh








Hazrat Khwajah Muhammad Karamullah Naqshbandi Qadri, called as "DILBAR SAIN" (Our Dearest Sir) by his disciples & lovers, belongs to Sindh (a province of Pakistan), Hanafi School of thought and Naqshbandi & Qadri Orders. 
He is the Head of the Religious and Spiritual Centre (Khanqah) by name "Fazul Abad Sharif" Matli District Badin Sindh.
Hazrat is the man of manifold personality. He is Spiritual Leader, Religious & Research Scholar, Prolific Author, Poet, unrivalled orator & speaker and founding leader of Tahrik Ansar-ul Muslimeen Pakistan (TAMP)_ an organization working for the betterment of Society in Religious, Spiritual, Moral, Educational & Social directions based on the true teachings of Islam. Besides it Hazrat is also Central Leader of "Markazi Jamaat Ahl-e Sunnat Pakistan" along with other Highly Reputed Pakistani Scholars & Shaykhs of different Sufi Orders of Pakistan, mutually working for Religious, Educational & Political awareness among the Muslims. Hazrat is one of the leading spiritual, literal and intellectual personalities of Pakistan today. So far 40 to 50 thousand fortunate persons (including Scholars) have gotten Bayyath on his hands. Who are religiously, spiritually, morally and intellectually educated by him through monthly gatherings, Annual & Bi-Annual Spiritual & Educational Workshops held at all the TAMP’s centers and through writing books. So far, He has written, compiled and edited nearly 150 Books in Sindhi, Urdu & Arabic Languages. His books are not only educating his followers but are also guiding Research Scholars, Teachers, Students and Preachers of Islam throughout the country.
Hazrat was born on 25 October 1965 (CE) / Jumada Al-Akhira 29, 1385 AH at a village Khanpur situated in Sind Province of Pakistan, and is the fourth number son of the the great spiritualist of his time Ash-Shaykh Muhammad Illahy Bux Ghaffari Naqshbandi well known as “Mahboob-e Illahy” (Beloved of Allah) among his disciples & followers. Who was one of the greatest caliphs of Qutb-e Aalam Huzoor Pir Mitha Sain Fazli Naqshbandi R.A. - leading Naqshbandi Shaykh of his times.
 Hazrat Muhammad Karamullah Al Ansari's  lineage meets with the Companion of the Holy Prophet Hazrat Abu Ayub Ansari (May Allah be pleased with him) through forty personalities.
He was educated from the young age in both the Islamic and secular sciences simultaneously. He completed his Classical Islamic Studies at the eminent Scholars of his time and achieved a deep understanding of the classical shari‘a sciences and Arabic & Persian languages. He earned his Higher Secondary Certificate in 1983 in a college of Sind. He proved himself an intelligent & hard worker student in the college. He was very much interested in Medical Science and wanted to be a Doctor. But His Father, a great saint of his time, Ash-Shaykh Muhammad Illahy Bux Naqshbandi watched through his inner light of the heart that his this son would be nominated by Allah & its Messenger Holy Prophet (Peace be upon him) to serve its best Deen Islam. Therefore He ordered his noble son to leave the further secular education & put his concentration to spiritual education as taught by Naqshbandi Shaykhs.
Hence Hazrat turned over his concentration to spiritual education. He got Bayyath on the hands of his father Ash-Shaykh Muhammad Illahy Bux Ansari in Naqshbandi Order. In a short span of time, he completed his spiritual education under the supervision of his Shaykh. His Shaykh awarded him Ijazaha (Permission) of Naqshbandi Order and ordered him to spiritually guide the people. Along with this He made him his own successor.
In 1990 AD after the death of his Shaykh Hazrat Khwajah Muhammad Karamullah became the head of his Khanqah (Spiritual Centre) & spiritual leader of hundreds of his disciples and continued the propagation of Naqshbandi Mujadidi Order.
He founded the organization Tanzeem Sipah-e Rasul early in 1990’s. Later its name was converted toTahrik Ansarul Muslimeen (TAMP) in 2000 decade. At present TAMP has several branches in all over the provinces of Pakistan, more than 100 Religious Educational Schools, and 6 Religious & Spiritual Centers throughout the country. 
Hazrat started his journey as a Prolific Author since 1990’s. So far, He has written, compiled & edited round about 300 books, aout of which 100 has been published yet. In 2000 decade He laid the foundation of a Publishing Agency by name Bu Ali Printers at Fazul Abad Sharif Matli. Later it was shifted to Karachi. So far about 150 to 160 books has been published by this agency.In a short span of time, He emerged as a High Profile Spiritual, Literal & Intellectual Personality, followed by thousands disciples & loved by million Muslims of Pakistan. He was nominated as the member of Supreme Council of Jamaat Ahl-e Sunat Pakistan in 2003.
Hazrat’s brief Religious, Spiritual, Literal, Social, & Intellectual contribution is being discussed below:
RELIGIOUS & SPIRITUAL CONTRIBUTION: 
* Hazrat has established six Religious & Spiritual Centers in different areas of the country, in which monthly Programs are being held in order to educate the masses according to true teachings of Holy Prophet (Peace Be Upon Him) and to purify their souls & hearts. Bi-Annual & Annual Educational Workshops also being held to educate his disciples. These monthly & annual activities have been doing since 1990 AD.
* Besides arranging Programs at his Centers Hazrat used to go in remote areas of Pakistan to preach the Islam, by traveling thousands of Kilometers where Hazrat used to address the small & large public gatherings, call the men & women to follow the path of Quran & Sunnah.
* As an unrivalled orator and speaker, he has delivered over 4000 lectures (in Sindhi, Urdu & Siraiki languages), on a wide range of subjects, which are available on cassette, CD, DVD formats as well as online.
With these great efforts of Hazrat He changed the course of the lives of thousands persons. So far 40 to 50 thousand fortunate persons have gotten Bayath on his hand and became pious persons & adherent followers of Quran & Sunnah. A large number of people including Religious Scholars love to hear his speeches & get guidance from it. 
LITERAL & INTELLECTUAL CONTRIBUTION:  
* He is a prolific author and research scholar. He has authored around 300 books on a wide range of subjects, out of which 100 books are already published, and the rest of them are yet to be published. Beside it He translated, edited & compiled several books.
* He has preserved the life history, achievements & contribution of forgotten Sindhi Religious Scholars & Sufis by writing their Biographies. He has written short and long biographies of approximately 200 persons. This is the great work done by him. So far, no body turned his concentration to preserve the life history of Sindhi Religionary Legends after Maulana Deen Muhammad Wafai Late. (TAZKIRA_E MASHAAHEER_E SINDH) . Hazrat's this work is highly admirable. This great work would help the researchers & historians working on Modern Religious History of Sindh.
* In addition of Prose writing Hazrat is also a good poet. His 6 poetry collection books have been published so far.
* Hazrat rejects the narrow concept of Islam confined only to worship Allah by Salaat or Nawafil. Instead of it Hazrat is trying to propagate the broader concept of Islam by declaring the Islam a complete code of life which guides humanity in every discipline of life. 
* Hazrat is trying to present Islam in the light of modern scientific research so as it would be acceptable for Muslim youngsters studying in secular institutes.
* Hazrat is trying to promote such concept of Tasawuf which fulfills the needs of modern age by focusing on KHALWAT DAR ANJUMAN (Solitude within Society) in order to mobilize his followers to play active role in daily social, educational, political life for the betterment of society.
* Hazrat is the messenger of peace, love & harmony. He rejects the killings of innocent people on the name of Religion, Race, Nation or Language. 
SOCIAL CONTRIBUTION:
* Hazrat educated thousands people and changed the course of their lives. A large number of people who were indulged in criminal and immoral activities before hazrat’s company are completely changed and became pious persons & law abiding citizens after the Bayath on his hand.
 For further information, plz visit our website www.peerdilbar.com 







Thursday, 29 August 2013

Hazrat Qibla Pir Dilbar Sain Naqshbandi Qadri d.b.a. as a builder of the model muslim society

حضرت قبله پير دلبر سائين مصطفوي معاشري جا معمار





دينِ اسلام تمام اِلهامي و آفاقي مَذاهب جي پُڄاڻيءَ وارو دين آهي. شريعتِ مصطفوي ﷺ ان آفاقي ۽ اِلهامي تعليمات جو نُقطهءِ عُروج آهي، جيڪا رب العالمين جل شانه حضرت آدم عليه السلام جي بِعثَت کان بَني نوعِ انسان جي رهبريءَ لاءِ پنهنجي پيارن پيغمبرن ذريعي پهچائيندو رهيوآهي. حضور عليه الصلوات والسلام کانپوءِ سلسلهءِ نبوت ختم ٿيو. محبوبن ڪريمن ﷺ بِعثَت بعد اعلان فرمايو:
انا خاتم النبيين لا نبي بعدي  (المعجم الکبير للطبراني، باب: قطعة من المفقود)
”مان سڀني نبين جي پڄاڻي وارو نبي آهيان مونکان پوءِ ڪو نبي اچڻو ناهي.“حضور نبي اڪرم ﷺ جن جي بِعثَتِ مُقَدّسَه کانپوءِ انبياءِ ڪرام جي آمد جو سلسلو ته بند ٿيو،
پر عوام الناس جي رُشد و هدايت لاءِ اولياء الله جي آمد جو سلسلو شروع ٿيو.
هي محبوبانِ الاهي تا قيامت پنهنجي روحاني فُيوضات و بَرڪات سان اهلِ عالَم کي فيضياب ڪندا رهندا. هي مُقَرَّبَانِ خدا محبوبن ڪريمن ﷺ جي فيضِ نبوت سان دلين جي بنجر زمينن کي سيراب ڪندا رهندا. هي آفتابِ ولايت پنهنجي نورِ باطن سان جڳ کي جرڪائيندا رهندا. اهڙين ڀلارين هستين جي پيرويءَ جو الله جل شانه حڪم فرمايو آهي. ارشاد آهي:
 وَاتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنَابَ إِلَي (پاره 21، سورة لقمان، آيت 15)
انهن ماڻهن جي راهه تي هلو جن منهنجي طرف رجوع ڪيو.“
صوفياءِ ڪرام جو تاريخي ڪردار:
دينِ اسلام جي تبليغ ۽ ترويج جو عَلم انهن ئي برگزيده هستين پنهنجي هٿ ۾ کنيو. ايندڙ صدين ۾ اسلام جي جيتري به نشر و اشاعت ٿي، ان ۾ مرڪزي ڪردار انهن صوفياءِ ڪرام جو رهيو. انهن جي ئي شب و روز ڪاوشن ۽ ڪوششن بدولت دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾”الله اڪبر“ جون صدائون گونجڻ لڳيون.
 ان ۾ ڪو شڪ ناهي ته اسلام جي ترويج و اشاعت جي لاءِ ماحول سازگار غازيانِ اسلام بنايو. انهن جي فُتوحات خلافتِ اسلاميه جي جاگرافيائي حدن ۾ اضافي جو باعث بڻيون. پر وڏي پيماني تي مختلف اقوام صوفياءِ ڪرام جي ڪاوشن ذريعي ئي دائره اسلام ۾ داخل ٿيون. غازيانِ اسلام غير مسلم اقوام جي رياستن کي فتح ڪيو. جڏهن ته صوفياءِ ڪرام  انهن جي دلين کي فتح ڪيو.
عالمِ اسلام جي چوڏهن سؤ ساله تاريخ شاهد آهي ته هر زماني ۾ جِتي جِتي به غازيانِ اسلام پرچمِ اسلام ڦڙڪائيندا ويا اُتي اُتي هيٺين سطح کان مٿين سطح تائين معاشرتي انقلاب برپا ڪندڙ هستيون اهي ئي اولياء الله رهيا آهن. نو مسلم آباديون جيڪي صدين تائين غير اسلامي ۽ غير مُهَذّب طَرزِ زندگي گذارينديون هيون. جيڪي غلط عقيدن ، وهمن ۽ وَسوَسَن ۾ مبتلا هيون. جيڪي لذتِ توحيد کان نا آشنا هيون، تهذيب تمدن شائستگيءَ جي جن کي هوا به نه لڳي هئي انهن جي زندگين جي طرز ۽ رنگ ڍنگ کي بدلائڻ ڪو آسان ڪم نه هيو.
 پر تاريخ جا ورق گواهي ڏيندا ته اهڙن پسمانده اقوام جي اَفڪار و نَظريات ۾، طَرزِ زندگي و طَرزِ مُعاشَرَت ۾، نَشِست برخاست جي طور طريقن ۾، جيئڻ جي رنگ ڍنگ ۾ مصطفوي انقلاب برپا ڪندڙ الله جا ڪامل وليءَ ئي هيا.
اهو ئي بنيادي سبب آهي جو انهن الله وارن جي آستانن تي هر دور ۾ هر لمحي هر گهڙي ڇوليون هڻندڙ انساني سمنڊ نظر ايندو رهيو آهي. اولياء الله جا آستانا مقناطيس مثل پنهنجي پوري ڪشش ۽ جاذبيت سان عوام کي پنهنجي طرف ڇڪيندا رهيا آهن. عوام و خواص امراء و غرباء جوق در جوق انهن خانقاهن طرف بي اختيار ڇڪبا رهيا آهن.
 هر کُجا چشمهء بُوَد شيرين،       مردم و مور و مرغ گِرد آيند
(جتي مٺي پاڻيءَ جو چشمو هوندو آهي، اتي انسان ۽ پکي پکڻ جمع ٿي ويندا آهن.)
صوفياءِ ڪرام جي دينِ متين جي لاءِ اهڙين خدمتن تي تبصرو ڪندي مغربي مستشرق عالم ايڇ آر گِب لکي ٿو:
 Mystics whether as individual missionaries or (later on) as members of organized brotherhoods, were the leaders in the task of conversion among the pagans and superficially Islamized the tribes.
 The most successful missions were often those of co-nationals of the tribesmen, uncouth, Illiterate, and crude though many of them were. They led the foundations upon which in later generations refining influence of orthodox law and theology could be brought to bear. It was mainly due to them that through successive centuries the religious frontiers of Islam were steadily extended in Africa, in India & Indonesia, across Central Asia into Turkistan and China, and in parts of South East Europe.) Mohammedanism” Written By: H R Gibb, Page: 14, Publishers: A Galaxy Book New York Oxford University press, 1962.(
ترجمو:”صوفياء پنهنجي انفرادي تبليغي حيثيت ۽ بعد ۾ اجتماعي سلسلن جي منظم رڪن جي طور تي به غير مسلمانن ۾ اسلام جي فروغ ۽ سطحي طور تي اسلام قبول ڪرڻ وارن قبيلن ۾ اسلام کي پختو ڪرڻ وارين سرگرمين جا رهنما هيا. صوفياء جون ڪامياب ترين ڪوششون اهي هيون جيڪي هنن گنوار اڻ پڙهيل ۽ اخلاق کان عاري قبائلي ماڻهن جي سڌارڻ جي لاءِ ڪيون. انهن اهي بنياد وڌا جن تي ايندڙ نسلن اسلام جي بنيادي قانون ۽ دينياتي تصورن کي مؤثر طور تي نافذ ڪيو. اهي صوفياء ئي هيا جن جي ڪري ايندڙ صدين ۾ اسلام جون مذهبي سرحدون رفته رفته افريڪا هندوستان انڊونيشيا وسطي ايشيا کان ترڪستان چين ۽ ڏکڻ اوڀر يورپ جي ڪيترن ئي حصن تائين ڦهلجي ويون.“
 صوفياءِ ڪرام جو تسلسل محبوب ”دلبر سائين“:
اهڙين ئي متبرڪ و برگزيده هستين جو تسلسل سلسله عاليه قادريه و نقشبنديه جا سرواڻ منهنجا مرشد مربي حضرت قبله محمد ڪرم الله قادري نقشبندي المعروف ”دلبر سائين“ (فِدَاهُ اُمِّي وَ اَبِي) آهن.
قبله دلبر سائين ۽ مصطفوي معاشري جو قيام:
حضرت سائين جن پيش رو صوفياءِ ڪرام جي طريقي تي هلندي مسندِ سجاده تي بِراجمان ٿيڻ جي پهرئين ڏينهن کان وٺي مثالي مصطفوي معاشري جي قيام لاءِ سرگرمِ عمل آهن. معاشري جي هر سطح تائين ڦهلجندڙ ۽ وڌندڙ بي ديني، بي راهه روي، بي حيائي ۽ بگاڙ جو مشاهدو ڪندي پاڻ عين عالمِ شباب ۾ ئي فيصلو ڪري ورتو ته هن بي دين معاشري کي ديندار بنائڻ لاءِ تبديليءَ جو آغاز بلڪل هيٺئين سطح کان ڪجي.
پوءِ پاڻ پنهنجي تمام تر توجهه معاشري جي بنيادي ايڪي يعني فرد جي اصلاح تي مرڪوز ڪئي.
فرد جي اصلاح ئي سندن گذريل ويهه پنجويهه ساله متبرڪ زندگيءَ ۾ جملي مصروفيات جو مرڪزي نقطو رهيو آهي. عوام جي اصلاح فرمائي کين شريعتِ مطهره جو عامل بنائڻ سندن مقصدِ حيات آهي. پاڻ اُٿندي ويهندي، هلندي گهمندي، کائيندي پيئندي، سفر ۾ حضر ۾، شاديءَ ۾ غميءَ ۾، الغرض هر ڪيفيت ۾ ۽ هر رنگ ۾ هر لمحي ۾ ۽ هرگهڙيءَ ۾ ماڻهن جي مصطفوي تعليمات جي روشنيءَ ۾ تعليم و تربيت ڪندا رهن ٿا. منهنجن مرشدن ڪريمن جي متبرڪ زندگيءَ جو ويجهڙائيءَ کان مشاهدو ڪندڙ ان ڳالهه جي يقيناَ گواهي ڏيندا ته سائين جن ۾ هڪ عام فرد جي اصلاح جي حوالي سان شديد حرص آهي. سندن شب و روز ۾ محبوب ترين مشغلو ڪنهن فرد جي اصلاح ڪرڻ آهي.
پاڻ تربيت جو هر ذريعو بروئي ڪار آڻي پنهنجي مريدين و متعلقين جي تربيت فرمائين ٿا. هڪ پاسي پاڻ راتيان ڏينهان پنهنجي لحنِ داؤديءَ وسيلي ڳوٺ ڳوٺ شهر شهر بنفسِ نفيس هلي وڃي مصطفوي تعليمات جي پرچار ڪن ٿا ته ٻئي پاسي پنهنجي قلم جي ذريعي پڻ حبيبن ﷺ جي شريعت پاڪ سيکارين ۽ سمجهائين ٿا. هيل تائين حضرت سائين جن جون پوڻن ٻن سون جي قريب تصنيفات شايع ٿي عوام و خواص جي تعليم و تربيت ڪري رهيون آهن.
سندن اهڙين عظيم الشان ڪاوشن جي نتيجي ۾ معاشري مٿان زبردست هاڪاري اثرات مرتب ٿي رهيا آهن.
فهمِ فقير موجب حضرت سائين جن جي انقلابي، اصلاحي ۽ تجديدي تحريڪ جا هيٺيان اهم رُخ آهن:
 (1)علمي فڪري و اعتقادي رُخ،
(2)ديني و روحاني رُخ،
(3)اخلاقي رُخ ۽
(4)معاشرتي رُخ.
 علمي فڪري و اعتقادي رخ:
حضرت سائين جن تحرير ۽ تقرير ذريعي هڪ فرد جي ذهن جِي تختيءَ تي اُڪريل غلط عقيدن، تصورن، خيالن، وهمن، وسوسن جي فرسوده نشانن کي دليل و برهان سان ميٽي خوش عقيدگيءَ جا نقش و نگار چٽن ٿا.
تنگ نظريءَ جي قيد ۾ مقيد افراد کي دينِ اسلام جي عصري تشريح ذريعي نجات ڏيارين ٿا. ان جي ذهن و نظر ۾ وسعت پيدا ڪن ٿا. بي دين ذهنن جي گرد و غبار ڇنڊي صاف ڪري ديندار ذهن بنائين ٿا.
پنهنجي مريدين، متعلقين ۽ متوسلين کي ٻين بزرگانِ دين جو ادب ۽ احترام ڪرڻ ۽ ساڻن محبت رکڻ جو درس ڏين ٿا.
غرض ته حضرت قبله عالم فڪر و نظر ۾ وسعت پيدا ڪن ٿا. سوچ جو اسلامي انداز عطا ڪن ٿا. فڪر جو مصطفوي زاويو پيدا ڪن ٿا. الغرض هڪ فرد جي فڪر و نظر ۾ مڪمل علمي و فڪري انقلاب برپا ڪري وسيع ۽ نئون ذهن تخليق ڪن ٿا.
 ديني و روحاني رخ:
حضرت سائين جن هڪ فرد جي مزاج و مذاق، عادات و اطوار، کي بدلائي مصطفوي بنيادن تي انهن جي شخصيت جي از سر نو تعمير ڪن ٿا. ڪٽيل قلبن تي نوراني نگاهه وجهي سندن اندر اوجارين ٿا. انهن جي باطن تي توجهه فرمائي غير جي محبت کان دل کي پاڪ صاف ڪري محبوب حقيقيءَ جي محبت و معرفت سان منور ڪن ٿا. انهن جي قلب و باطن کي فيضِ محمديءَ ﷺسان مَعمُور ڪري کين ديندار ۽ تهجد گذار بنائين ٿا. ظاهر و باطن کي سنت و شريعت سان سينگارين ٿا. سائين جن جي صحبت سان ويران دليون الله جي ذڪر سان آباد ٿين ٿيون. الغرض بي دين ماڻهن جي زندگين ۾ ديني و روحاني انقلاب برپا ڪن ٿا.
 اخلاقي رخ:
حضرت سائين جن جي تربيت جو ٽيون رُخ اخلاقي تربيت آهي. پاڻ  تحرير ۽ تقرير ذريعي فحاشي، عرياني، جنسي بي راهه روي، بي پردگي، ظلم و زيادتي، بد ديانتي، نشي آور شين جي واهپي، وغيره جهڙين برين عادتن کان اجتناب ڪرڻ جي تلقين ڪندا رهن ٿا. سندن اندازِ بيان ۾ الله تعاليٰ ايڏي تاثير رکائي آهي جو ماڻهو سماعت ڪرڻ شرط ئي برين عادتن کان توبهه تائب ٿي پوي ٿو. جيئن جيئن حضرت سائين جن جي مجالس ۾ اچ وڃ رکي ٿو ته سندن فيض و برڪت ذريعي رفته رفته انهن برين عادتن مان جند آجي ڪري وٺي ٿو. پنهنجي شخصيت کي صفاتِ محموده سان مزين ڪري باڪردار ۽ بااخلاق بنجي پوي ٿو.
 سماجي و معاشرتي رخ:
پاڻ مصطفوي آدابِ معاشرت سيکاري مهذب و شائسته بنائين ٿا. هڪ فرد جي اندر مڪمل انقلاب برپا ڪري هن جي اٿڻي ويهڻي، رهڻي ڪهڻي، نشست برخاست، شادي غميءَ ۾ اسلامي آدابِ معاشرت جو عامل بنائي سندس جيئڻ جو مڪمل سليقو ئي بدلائي ڇڏين ٿا. ان جي نتيجي ۾ سندن تربيت يافته فقيرن جي زندگين ۾ هر هڪ شعبي ۾ مصطفوي رنگ غالب نظر ايندو.
الغرض هڪ فرد جي ديني روحاني، علمي و فڪري، اخلاقي و معاشرتي تربيت فرمائي ان جي زندگيءَ جي سمت بي ديني ۽ بي راهه رويءَ کان موڙي صاحبِ مڪينِ گنبدِ خضريٰﷺ طرف ڪن ٿا.
 حضرت قبله عالم جن جي صحبت ان خوش نصيب جي ڪاروانِ حيات کي هڪ خوبصورت موڙ عطا ڪري ٿي. سائين جن جي صحبت ان جي زندگيءَ ۾ نُقطهءِ انقلاب (Turning Point) ثابت ٿئي ٿي. درحقيقت سندن وجودِ مسعود  بحرِ بي ڪران مثل آهي جنهن منجهان اٿندڙ ويرون معاشري ۾ موجود بي علمي، بي عملي، بي ديني، بي حيائي ۽ بد ڪرداري جي ذرن کي تيزيءَ سان وهائي نيست و نابود ڪري رهيون آهن. بي ديني ۽ بي حيائيءَ جي گُهٽ ۽ ٻوسٽ واري ماحول ۾ سندن ذاتِ گرامي بادِ صبا ۽ بادِ بهار جي مثل آهي. جنهن جي گُهلندڙ فرحت بخش هِيرن سان ايمان تازو ٿئي ٿو. دلين ۽ روحن کي قرار نصيب ٿئي ٿو. هن دورِ پُر فِتن ۾ سندن آستانا قلعي جي مانند آهن جنهن ۾ پناهه وٺندڙن جا ايمان و عقائد محفوظ رهن ٿا.
سندن نرالي اندازِ تعليم و تربيت جي نتيجي ۾ هزارين لکين ماڻهن جي زندگين ۾ انقلاب برپا ٿي ويو آهي. ملڪ جي چئن ئي صوبن ۾ موجود هزارن لکن جي تعداد ۾ سائين جن جا تربيت يافته غلام سائين جن جي اعليٰ تعليم و تربيت جا ساکي آهن. بالخصوص سنڌ ۾ ڪشمور کان ڪيٽي بندر تائين، ڪراچيءَ کان ڪارونجهر تائين هر ننڍي وڏي شهر توڙي ڳوٺ ۾ سائي چادر ۾ ملبوس  اعليٰ تربيت يافته ڪرمي فقير نظر ايندا.
اگر ڪو ماڻهو انهن منجهان هر هڪ فقير جو غير جانبداريءَ سان موجوده ديني و روحاني، علمي و اعتقادي، اخلاقي و معاشرتي تنزليءَ واري ماحول جي پس منظر ۾ جائزو وٺي ته يقيناَ هن جماعت جي اڪثريت کي مذڪوره رخن کان اعليٰ تربيت يافته لهندو.
هن پُرفِتن دور ۾ حضرت سائين جن جي صحبت دنيا و آخرت ۾ فلاح ۽ بهبود جي ضمانت آهي. هن علمي فڪري ۽ اخلاقي ڏيوالپڻي جي وقت ۾ حضرت صاحب جن جي شخصيت الله تعاليٰ جي خاص نعمت آهي. هن فتني ۽ فساد واري زماني ۾ حضرت سائين جن جي صحبت ۽ سنگت عطا ٿيڻ يقيناَ تمام وڏي خوشنصيبي آهي.
 حافظا گر پائے بوسِ شاه دستت مي دهد،
يافتي در هر دو عالم زينتِ عز و علا.

Poetry of Hazrat Qibla Pir Dilbar Sain d.b.a.

حضرت قبله پير دلبر سائين جن جي شاعري:




ان کان اڳ جو حضرت قبله محبوب دلبر سائين جن جي شاعري جي فني پهلوئن تي پنهنجي محدود معلومات مطابق خيال آرائي ڪجي، ضروري ٿو معلوم ٿئي ته مشرقي شاعريءَ جي تمام وڏن عالمن جا اعلى ۽ عمده شاعريءَ بابت رايا پيش ڪجن ته جيئن انهن جي روشنيءَ ۾ سندن شاعري کي پرکي سگهجي.

(1) شاعري بابت علامه ابن خلدون جي راءِ:

علامه صاحب جي نزديڪ بهترين شاعريءَ ۾ هيٺيون خوبيون هجڻ گهرجن:

”جيترو ٿي سگهي جملن ۾ ڏکين ترڪيبن کان پاڻ کي بچائجي. جملا اهڙيءَ خوبصورتي سان آڻجن جو الفاظ کان اڳ ۾ ان جي معنيٰ ذهن نشين ٿئي. هڪ شعر ۾ وڌ ۾ وڌ معاني وجهڻ کان به پاسو ڪرڻ گهرجي. ان طرح سمجهڻ ۾ هڪ قسم جي پيچيدگي پيدا ٿئي ٿي. پسنديده ۽ عمده شعر اهو آهي، جنهن جا الفاظ ان جي معنيٰ مطابق هجن ۽ معنيٰ جي پوري طرح ترجماني ڪندي، جيڪڏهن ڪنهن شعر ۾ الفاظ کان زياده معنيٰ ڀرجي ته ان جو شمار ”حشو“ ۾ ٿيندو ۽ معنيٰ ڳولڻ لاءِ ذهن کي تڪليف ڏيڻي پوندي ۽ ذوق و بلاغت جي ميٺاج کان محروم رهجي ويندو. شعر ان وقت آسان ٿئي ٿو جڏهن ان جي معنيٰ ان جي الفاظ ختم ٿيڻ کان اڳ ۾ ئي ذهن تي چڙهي اچي. شاعر کي غير مانوس  الاستعمال الفاظ کان بچڻ کپي ۽ اهڙن لفظن کان بچجي جيڪي معنى جي صحيح ترجماني کان قاصر هجن. اهڙي طرح بازاري ۽ متبذل الفاظ کان به پرهيز ڪرڻ ضروري آهي. ان کي هر گز استعمال نه ڪجي. ڇاڪاڻ ته هن قسم جا الفاظ قصيدي کي بلاغت جي درجي کان ڪيرائين ٿا ۽ قصيدي ۾ شريفانه حيثيت باقي نٿي بچي ۽ قصيدي  جي افاديت ختم ٿيو وڃي.“ (مقدمه ابن خلدون)

 (2) علامه ابن رشيق جي شاعري بابت راءِ :

علامه ابن رشيق جو شمار عربيءَ ٻوليءَ جي تمام وڏن شاعرن ۾ ٿئي ٿو. هن جي شعر و سخن ۾ ڪمال دسترس جو اندازو هن مان به لڳائي سگهجي ٿو ته علامه ابن خلدون جهڙو روءِ زمين جو تمام وڏو عالم  باباءِ تاريخ وعمرانِيّات به ابن رشيق بابت پنهنجي جڳ مشهور تصنيف ”مقدمھ ابن خلدون“ ۾ لکي ٿو ته ههڙو بلند پائي جو شاعر اڄ ڏينهن تائين پيدا ئي ناهي ٿيو. علامه ابن رشيق اعلى ۽ عمده اشعار بابت پنهنجي راءِ سندس هيٺئين نظم ۾ ڏني آهي:

”شعر اهو آهي جو نظم ۾ مناسب هجي، جيتوڻيڪ انواع جي لحاظ کان اهو قسمين قسمين هوندو آهي. شعر اهو آهي جو مطلب جي ادائگيءَ جي انتها کي پهچي، گويا الفاظ هن جو چهرو بڻجن ۽ انهن الفاظ تي سوار ٿيندڙ معاني هن جون اکيون هجن. اهو (شعر) مقصد ۾ آرزوئن جي مطابق هجي، جنهن جي حسن کان پڙهڻ وارا به حسين لڳن. بهترين شعر اهو آهي، جنهن کي منظم ڪرڻ بعد تنقيدي نگاهه سان ڏٺو وڃي، اگرچه اهو واضع ۽ روشن ڇو نه هجي.“

آخر ۾ ابن رشيق صاحب جا مشهور زمانه الفاظ پيش ڪجن ٿا جن کي شعر و سخن جي پرک جي پئماني طور هميشه پيش ڪيو ويندو رهيو آهي. علامه صاحب فرمائي ٿو:

”واذا قيل اطمع الناس طرا

واذا ريم اعجز المعجزينا“

يعني ته جڏهن اهڙا شعر چئجن جو ماڻهن ۾ به ساڳين شعرن چوڻ  جي تحريص پيدا ٿئي. پر جڏهن چوڻ جي ڪوشش ڪن ته چئي نه سگهن. (مقدمه ابن خلدون)

(3) شاعري بابت پروفيسر گربخشاڻي جي راءِ:

پروفيسر صاحب پنهنجي تصنيف ”مقدمه لطيفيءَ“ ۾ بهترين شاعريءَ جي خوبين ۽ خاصيتن بابت بحث ڪندي لکي ٿو:

”اعليٰ پائي جي شاعريءَ ۾ هي خاصيتون هونديون آهن: فصاحت، بلاغت، سلاست، جدت ۽ جوش.

فصيح ڪلام اهو آهي، جنهن ۾ هر هڪ لفظ اهڙو ڪم آيل هجي، جنهن جي اچار ڪرڻ ۾ ڪا به تڪليف يا هٽڪ نه ٿئي. اهو نمونو نه فقط، ڪڏهين ڪڏهين، مگر هميشه شاعر جي ڪلام ۾ استعمال ڪيل هجي. نه ته سندس ڪلام کي فصيح نه چئبو.

بلاغت اها آهي، جو ڪلام وقت ۽ حال جي مطابق هجي. انسان ۾ طرح طرح جا پور اٿن ٿا؛ ڪڏهين غم ۽ غصو، ڪڏهين کل ۽ خوشي، ڪڏهين ڳڻتي ۽ فڪر، ڪڏهين مستي ۽ مدهوشي، ڪڏهين عشق ۽ محبت، ڪڏهين بي تابي ۽ بيقراري وغيره. شاعر کي اهي سڀئي حالتون اهڙي صفائي، چٽائي ۽ درستيءَ سان  مختصر، مگر مائيدار لفظن ۾ بيان ڪرڻ گهرجن، جو پڙهندڙ جو ڌيان کُپي وڃي ۽ سندس سحر نگاريءَ تي موهت ٿي پون.

سلاست جي معني آهي ته ڪلام ۾ اهڙا لفظ آيل هجن، جي روزمره ماڻهو استعمال ڪن؛ ۽ استعارا، تشبيهون ۽ ٻيون ڪلامي صنعتون، اهڙيون ساديون ۽ سوليون هجن، جو ماڻهو هڪدم پروڙي سگهن ۽ هر هڪ ماڻهو پنهنجي فهم ۽ لياقت آهر، ان مان لطف ۽ مزو حاصل ڪري سگهي. سڀ کان سهڻو شعر ان کي چئبو آهي، جو ڪو ماڻهو ان کي پڙهي يا ٻڌي ته ازخود ائين چوي ته“سچ آهي” ۽ ان جي سلاست سادگي ڏسي، دل ۾ اچيس ته اهڙو مان چئي سگهان ٿو، مگر جڏهن چوڻ جي ڪوشش ڪري ته وايون بتال ٿي وڃنس.

جدت جي هيءَ مراد آهي ته شا عر کي گهرجي ته مضمون اهڙا عليحدا عليحدا اختيار ڪري، جن تي ٻين شاعرن طبع آزمائي نه ڪئي هجي، يا جيڪڏهين ڪئي هجين ته ان کي اهڙي طرز ۽ نموني ۾ ادا ڪري، جو ائين معلوم نه ٿئي ته ڪنهن جو نقل يا تتبع ڪيو اٿس. ازانسواءِ پنهنجو مطلب اهڙن نون نون طريقن سان بيان ڪري، ۽ هڪڙي خيال کان ٻئي خيال ڏانهن وڃڻ ۾ اهڙي ڪاريگري ڪتب آڻي جو پڙهندڙ جو ڌيان ٽُٽي نه وڃي ۽ پڻ سندس لفظن ۽ جملن ۾ اهڙو جوش ۽ اثر هجي جو ڀانئجي ته اهي جملا اندر مان اڌما ڏئي نڪتا آهن.“ (مقدمه لطيفي، پروفيسر هوتچند مولچند گربخشاڻي، سنڌي ادبي بورڊ ، ص5)

  مٿين راين کي ذهن ۾ رکندي  اگر دلبر سائين جي شعرن تي نگاهه وجهبي ته سندن اشعار بلند پائي جا، باڪمال ۽ عمده نظر ايندا. اچو ته حضرت سائينجن جي اشعار کي مذڪوره شعر و سخن جي پارکن جي قائم ڪيل ڪسوٽيءَ تي پرکيون!!!

1.      سلاست:

شعر و سخن جا ڄاڻو چون ٿا ته شاعريءَ جو ڪمال اهو آهي جو ان ۾ سلاست هجڻ کپي. علامه ابن خلدون، ابن رشيق ۽ پروفيسر صاحب جي سلاست جي  باري ۾ راءِ کي ذهن ۾ رکي  سائينجن  جي شاعريءَ جي تمام مجموعن جو مطالعو ڪيو. اوهان کي اڪثر شاعري عام فهم ملندي. سندن شاعري ”سلاست“ جي خوبيءَ سان سينگاريل نظر ايندي. سندن شاعريءَ ۾ استعمال ڪيل اڪثر لفظ عام ماڻهوءَ کي به سمجهه ۾ ايندا آهن. سندن شاعريءَ پڙهڻ لاءِ لغت جي ضرورت اڪثر طور نه پوندي آهي. عام فهم الفاظ استعمال ڪرڻ سان گڏو گڏ لفظن جي چونڊ وقت ان ڳالهه جو به اهتمام ٿيل نظر ايندو آهي ته غير معياري قسم جا الفاظ به نه هجن.

پاڻ پنهنجي جذبن، احساسن ۽ خيالن جو جن بندن ۾ اظهار فرمايو آهي يا جيڪي تمثيلون ۽ تشبيهون اظهار دوران استعمال فرمايون آهن سي به اڪثر ڪري سليس ۽ عام فهم هونديون آهن. اهو ئي سبب آهي جو سندن هر هڪ شعر پڙهڻ وقت جڏهن قاري بند جو آخري حرف اچاريندو ئي مس آهي ته شعر جي معنى ۽ مفهوم مڪمل طور سندس ذهن تي تري ايندو آهي.

ڪجهه اشعار بطور مثال پيش ڪجن ٿا جن کي پڙهڻ سان هڪ عام قاري به حضرت سائينجن جي شاعريءَ ۾ موجود سلاست جي تعريف ڪندي رهي نه سگهندو.

ڏس ! هي اُڀريو سج، وَهِي ويئي رات،
صبح سوز سُڏڪن ۾، تِڙڪي تنهنجي تات،
من ڪا ملاقات، نيراني نصيب ٿئي.
                                              ***

الا! ايڏي دير، اَچڻَ ۾ لاتَئِي،
منهنجي سوز فراق کي، ساجَنَ سُڃاتُئِي،
پوءِ به نا پَاتُئِي، اڃا پير پَرِيتِ جو.

                                           ***
ازل لاڪون اندر ۾، ساجن تنهنجي سِڪّ،
صديون گذريون سوز ۾، ڇاتيءَ اندر ڇِڪَ،
اڃا لالڻ لِڪ، ڪرين ”ڪرم الله“ کان.
                                   ***

سُرهي ويل صبوح جي، ٽِڙِيا گُل گلاب،
اوتيو اکين آب، تَڪي تنهنجي راهه کي.



جاني تو جڏهن، نازان نهاريو، 
سُتو سور اندر جو، عشق اٿاريو،
 
رِيءَ مَرڻَ ماريو، مُرڪَڻَ مون محبوب جي.



علامه ابن رشيق﷥ جي راءِ اسانجي اندروني ڪيفيتن جو اظهار آهي. هن عاجز جو ذاتي تجربو آهي ۽ ٻين دوستن احبابن جو به اهو ئي خيال آهي ته سندن شاعري پڙهڻ وقت ايڏي ته سليس ۽ عام فهم لڳندي آهي جو قاري ڀانئيندو ته شاعري ته مان به ڪري سگهان ٿو.  پر جڏهن شاعري ڪرڻ تي ويهندا آهيون ته عاجز رهجي ويندا آهيون. پوءِ پتو پوندو آهي ته سندن شاعريءَ ۾ ڪيڏي وڏي ڪمال سان شاعريءَ جي صنعت کي استعمال ڪيو ويو آهي.

2. فصاحت:

پروفيسر گربخشاڻي جي لفظن ۾ هڪ شعر ۾ فصاحت تڏهن چئبي جڏهن ”ان ۾ هر هڪ لفظ اهڙو ڪم آيل هجي، جنهن جي اچار ڪرڻ ۾ ڪا به تڪليف يا هٽڪ نه ٿئي. 

دلبر سائين جي شاعريءَ ۾ به اها خوبي نمايان نظر ايندي.

سندن شعرن جي تمام مجموعن ۾ شعرن پڙهڻ دوران رواني محسوس ٿئي ٿي. سندن تازه شاعري ”سڪ نه کڻي ساهه“ مان چند اشعار پيش خدمت آهن: 

تارن ڀري رات، رُلندي وتان رُڃ ۾، 
مِلان محبوبن سان، اها طلب تات،
 
من ڪن ملاقات،”ڪرم الله“ سان ڪي گهڙيون.

جيڪي سور سرير ۾، اچ توسان اوريان، 
هُرن ٿا هوريان، جيڪي چاڪ چَرِيءَ کي.

سَڏَنِ مٿي سَڏَ، سِڪَ نه کڻي ساهه، 
ووڙيندي جنهن وَڍَ پِيا، پِرتِ ڪئي سا پاهه،
برهه واري باهه، اُجَهائي اکڙين سان.

هوندا هر ڪنهن مَنَ ۾، هزارين خيال،
ڪنهن کي طلب تخت جي، ڪنهن کي زر ۽ زال
قَسمَا قَسَمِي ڳالهه، مُنهنجي مَنَ ۾ تُون وَسِين.
ڇ

3.بلاغت:

پروفيسر صاحب جي لفظن ۾ بلاغت جي تعريف هي آهي ”شاعر پنهنجي اندر جي ڪيفيتن کي اهڙي صفائي، چٽائي ۽ درستيءَ سان  مختصر مگر مائيدار لفظن ۾ بيان ڪري جو پڙهندڙ جو ڌيان کُپي وڃي ۽ سندس سحر نگاريءَ تي موهت ٿي پون.

پروفيسر صاحب ته اندر جي ڪيفيتن کي ڪاريگريءَ سان اظهارجڻ کي بلاغت ٿو ڪوٺي. پر هن عاجز جي ناقص راءِ موجب جنهن جي اندر ۾ جذبن ۽ احساسن جو بحر موجزن هجي ان جي اظهار لاءِ وڏي ڪاريگري ۽ صنعت جي ضرورت نه پوندي آهي. بالخصوص الله جي ڪامل ولين جو ڪلام اندروني ڪيفيات، جذبات، احساسات جي شدت جي خيال کان هونئن ئي بلاغت سان ڀرپور هوندو آهي. الله وارن جو ڪلام داخلي ڪيفيتن، جذبن، احساسن جي اظهار لاءِ ڪاريگري ۽ صنعت جو محتاج ناهي هوندو. اهي دنياوي شعراء هوندا آهن جيڪي پنهنجي اندر جي هوائي ڪيفيتن کي وڌائي چڙهائي فنڪاريءَ سان پيش ڪندا آهن. پر شاعريءَ جي صنعت ڪمال ڪاريگريءَ سان استعمال ڪرڻ باوجود به سندن لفظن ۾ اها تاثير نه هوندي آهي. اها جان نه هوندي آهي جيڪا ٻڌندڙ يا پڙهندڙ مٿان سحر طاري ڪري ڇڏي.ان جي برعڪس الله وارن جون دليون محبوب حقيقيءَ جون جلويگاهه هونديون آهن. الله جا ڪاملين ته وڏي شان وارا آهن پر سندن در جي ٻهاريدار جي اندروني ڪيفيت به اهڙي هوندي آهي جو سندس تندن تارن ۾، رڳن ريشن ۾، الله جو ذڪر ۽ ان جي محبت و عشق تارو تار هوندو آهي. جڏهن  ڪيفيتن ۾ ايڏي شدت هجي ته پوءِ ڪلام به جادوئي اثر رکندو آهي. اهڙو ڪلام جڏهن ماڻهن اڳيان پڙهيو ويندو آهي پوءِ ڀلي کڻي هن جي اندر ۾ دونهين نه به دُکيل هجي تڏهن به بزرگن جو لفظ لفظ ٻڌندي يا پڙهندي ماڻهن کان بي اختيار رڙيون ۽ دانهون نڪري وينديون آهن. بزرگن جو ڪلام هن جي دل تي بجليءَ جيان ڪڙڪي پوندو آهي. هن جي اندر جون ڪيفيتون تبديل ڪري ڇڏيندو آهي. اهو ئي بنيادي ڪارڻ آهي جو صوفياءِ ڪرام جي شاعريءَ کي هر دور ۽ هر زماني جي ماڻهن پسند ڪيو آهي.

 حضرت دلبر سائين جي ڪلام ۾ به اهڙي ئي تاثير آهي، جيڪا ٻڌندڙن مٿان سحر طاري ڪري ڇڏي ٿي. هن جي دل جي دنيا ئي مٽائي ڇڏي ٿي. هي عاجز سندن بيشمار محفلن جو عيني شاهد آهي. جنهن ۾ جڏهن سندن شاعري ترنم ۾ پيش ڪئي ويندي آهي ته پٿر دل انسان به هنجون هاري ويهندو آهي. هر پاسي رڙيون ۽ دانهون هونديون آهن. الله جا ذاڪر، عاشق ۽ عارف ٻانها بي اختيار پنهنجو گريبان چاڪ ڪري حالت وجد ۾ هليا ويندا آهن.

4.جدت:

پروفيسر گربخشاڻيءَ جي راءِ موجب ”جدت جي هيءَ مراد آهي ته شاعر کي گهرجي ته مضمون اهڙا عليحدا عليحدا اختيار ڪري، جن تي ٻين شاعرن طبع آزمائي نه ڪئي هجي، يا جيڪڏهن ڪئي هجين ته ان کي اهڙي طرز ۽ نموني ۾ ادا ڪري، جو ائين معلوم نه ٿئي ته ڪنهن جو نقل يا تتبع ڪيو اٿس.“

شاعريءَ ۾ جدت شاعر جي تخليقي صلاحيتن کي ظاهر ڪري ٿي. ڪنهن به ٻوليءَ جو وڏو ۽ باڪمال شاعرتخليقڪار هوندو آهي. تقليد پسند وڏو شاعر ٿي نٿو سگهي. ساڳيو موضوع بحث، ساڳئي انداز سان ان تي خيال آرائي ڪرڻ ۽ ڪيفيتن جي اظهار لاءِ ساڳيون تشبيهون، ساڳيون تمثيلون، ساڳيا استعارا استعمال ڪندڙ باڪمال ۽ وڏو شاعر چورائڻ جي مستحق ناهي. شاعريءَ جو ڪمال اهو آهي جو شاعر روايتي انداز اپنائڻ کانسواءِ ان ۾ جدت ۽ نواڻ به پيدا ڪري. ڪي نوان موضوع هجن جنهن تي طبع آزمائي ڪري. يا ڪيفيتن جي اظهار لاءِ ڪي نيون تشبيهون، تمثيلون ۽ استعارا تخليق ڪري اظهار ڪري. حضرت دلبر سائين جي شاعريءَ ۾ به اوهان کي جدت گهڻي نظر ايندي. پاڻ شعر و سخن جي ميدان ۾ نوان موضوع کڻي آيا آهن جنهن کي هن ناچيز جي محدود معلومات موجب سنڌي شاعرن اڃا ڇيڙيو به نه آهي.

مثال طور: قرآن ۽ سائنس، دهرين جي اعتراضن جا جواب، اسلام ۽ عالمي مذاهب جو تقابلي جائزو، اسلامي تعليمات ۽ عصري مسائل جو حل، اسباب عروج و زوال اسلامي نقطه نظر، پنهنجي قوم جي حقوق لاءِ آواز اٿارڻ اسلامي تعليمات جي تناظر ۾، اسلام جو سياسي نقطه نظر، تدريسي طريقيڪار جو اصلاح، اسلام جي اقتصادي نقطه نظر جو جاگيرداري، سرمائيداري ۽ اشتراڪي نظرين سان موازنو، ووٽن جو حقدار ڪير؟ اسلامي نقطهء نظر، ميڊيا جو تنقيدي جائزو، مسلم امه جي موجوده حالت او آءِ سي ۽ عرب ليگ جو ڪردار، وغيرهم.

هن عاجز جي محدود معلومات موجب انهن موضوعن تي اسان جي سونهاري سنڌ جي ديني حلقن سان واسطو رکندڙ شعراءِ ڪرام طبع آزمائي نه ڪئي آهي. شعر و سخن جي شعبي ۾ سنڌي ٻوليءَ ۾ انهن موضوعن تي سائينجن کان اڳ ڪنهن به اسلامي موقف پيش  نه ڪيو آهي.

موضوع کانسواءِ سائينجن جي شاعريءَ ۾ تمثيلن ۽ تشبيهن ۾ به جدت آهي. پاڻ نيون نيون تمثيلون متعارف ڪرايون آهن. بطور مثال چند اشعار پيش ڪجن ٿا.

سانڍي رکيم ساهه ۾، تنهنجون سَارُوڻِيُون، 
قُم جيئن ڪُوڻيون، سانڍن ناپو
  نينهن جو.

(محبوب جي ساروڻين يا يادن کي ساهه ۾ ائين سانڍي رکيم جيئن  “قم ۽ ڪُوڻين” اندر ٻج يا ناپو سانڍيل ٿئي ٿو. هي تشبيهه بنهه نئين تشبيهه آهي، جيڪا اڳ ڪنهن شاعر استعمال نه ڪئي آهي. هي  سائينجن جي تخليق آهي.

ڪي ڪي ماڻهو مُلڪ جا، کَٽَا ۽ کَارا، 
رَهڙي روڙي لوڪ کي، جَامَ ڀَرِنِ جارا،
 
جيئن ڪوريئڙي ڄارا، ڪَچا سي تيئن قول ۾.
ڇڇ

فرمائن ٿا ته ڪن ماڻهن جا قول اهڙا ڪچا ٿين ٿا جيئن ڪوريئڙي جو ڄار. هي تمثيل به منهنجي خيال ۾ سنڌي ادب ۾ بلڪل نڪور آهي ۽ ڪنهن به سنڌي شاعر استعمال نه ڪئي آهي.

اکين اڳيان آهه، او آءِ سي اُڏو، 
عرب ليگ گُڏو، امت تڏ آزار ۾.
ڇ

سنڌ جي ٻهراڙين ۾ مينهن جو ڦَرّ مرڻ بعد جڏهن مِڙندي ناهي ته سندس اڳيان بوتو يا اُڏو ٺاهي بيهاريو ويندو آهي، ته جيئن ان کي پنهنجو ڦر سمجهي مِڙي ۽ کير ڏئي. سائينجن او آءِ سي جي ڪردار تي بحث ڪندي کيس ”اُڏو“ ڪوٺيو آهي. ڪيڏي نه مناسب، موزون ۽ خوبصورت تشبيهه استعمال فرمائي اٿن. هي تمثيل به  سائينجن جي ئي تخليق آهي.

لِڪِي عرب ليگ، ڪُههُ ڄاڻان ڪنهن ڪَهفَ ۾، 
مسلم هِيُومَن بِينگِ، ٻُڏا ان جي آسري.
ڇڇڇ

عرب ليگ ”ڪهف“ يعني غار ۾ هلي وئي آهي. مطلب غير فعال ٿي وئي آهي. غير فعال يا غير سرگرم هجڻ لاءِ ”ڪهف“ اصحاب ڪهف مان ورتل آهي. هن تشبيهه جو استعمال به عرب ليگ جي ڪردار تي بلڪل ٺهڪي اچي ٿو. هي تمثيل به  سائينجن جي تخليق آهي. اڳ ڪڏهن به ڪنهن شاعر هن تمثيل جو استعمال نه ڪيو آهي. هي چند مثال حضرت سائينجن جي تمثيل ۽ تشبيهه ۾ جدت جا هيا. جنهن منجهان معلوم ڪري سگهجي ٿو ته سائينجن ۾ شعر وسخن جي شعبي ۾ ڪيتري قدر تخليقي صلاحيتون موجود آهن. پاڻ سنڌي شاعريءَ کي ڪيئن نه نوان موضوع ڏنا اٿن. نيون تمثيلون ۽ نيون تشبيهون ڏئي سنڌي شاعريءَ جي خدمت ڪئي اٿن. اهڙيون ڪيئي نيون تمثيلون سندن اشعار مان ملنديون صاحب فهم آساني سان پرکي سگھن ٿا.

علامه ابن خلدون، ابن رشيق، ۽ پروفيسر گربخشاڻيءَ جي شاعريءَ بابت قائم ڪيل پئمانن ۾ سائينجن جي شاعريءَ کي پرکجي ٿو ته بنا وڌاءَ جي پوري اعتماد سان چئي سگهجي ٿو ته سندن ڳاڻيٽو سنڌي ٻوليءَ جي بلند پايه ۽ باڪمال شعراء منجهان آهن. سندن شاعريءَ ۾ اهي خوبيون نظر اچن ٿيون، جيڪي قادر الڪلام شعراء جي شاعريءَ ۾ هونديون آهن. پاڻ بلا مبالغه سنڌ جي ادبي کيتر جا عظيم المرتبت شاعر آهن.